Kandinsky (1866 - 1944)   Kandinsky'nin ilk dönemi: "Ana Moskova" 1866-1896 Kandinsky'nin resimsel anlatımda yeni form araştırmaları ve bu konudaki başarıları sanki hiçbir tabana veya anlaşılır bir teze oturmayışı ile bizleri hâlâ büyülemektedir. Tüm diğer sanatçılarda olduğu gibi Kandinsky'de de çocukluk ve gençlik döneminden gelen etkiler vardır. Doğuştan bir yeteneğin yanı sıra daha sonra yaratıcılık konusunda içsel bir motivasyon geliştirmiştir. Kandinsky ayni zamanda iyi bir yazardı. Birçok yazısında sanatsal girişimlerinin temel prensiplerini ve görüşlerini ifade etmiştir. İçsel çagrı veya içsel gereklilik diye adlandırdığı bu görüşlerini referanslar olarak kullanmıştır. Biz burada sanatçının bir yandan yaşamını öğrenirken bir yandan da düşünce sisteminin temeline inerek sanat kavramları ve teorileri ile ilgileneceğiz. Wassily Kandinsky Moskova'da 04 Aralık 1866'da ekonomik ve kültürel bakımdan zengin bir dönemde doğdu. Çar II. Alexander kalıcı birtakım reformlar yapmıştı. Bunlardan biri de kayıp ailelerin Sibirya'dan geri dönüşü ile ilgiliydi. Bunların arasında K. Ailesi de vardı. Batı Sibirya'nın Mongol sinir bölgesinde bir yüzyıldır çay üreticisi olarak yaşamaya zorlanmış bir aileydi. Babası çay işinden hayatını kazanıyordu. Moskova'da güzelliği ve zekâsıyla ünlenmiş olan Lydia Ticheeva ile evlendi. Evlilikleri uzun sürmedi. Wassily tek çocuklarıdır. Bu zamana ait en eski anıları 1896'da İtalya gezisidir. Renk konusunda giderek artan yeteneği bu dönemlere kadar dayanır. Yazılarında en eski hatırladığı renklerin parlak yeşil, beyaz, karmen, kırmızı, siyah ve ochre olduğundan bahseder. Renkleri ve resimleri hatırlamadaki eidetik(önceden algılanan objelerin zihinde net bir şekilde canlandırılması yeteneğine ait anlamında psikoloji dili terimi) yeteneği tüm yaşamı boyunca yaratıcı ilhamının ana kaynağı oldu. Sevgili memleketi Moskova'dan şehir manzaraları onda derin izler bırakmış, daha sonraları lirik resimler olarak ortaya çıkmıştır. Moskova onun için yıllar sonra bile hâlâ cazibesini koruyan bir rüya idi. Eve ve güvende olma arzusuna çekilim onun ilk ilham kaynaklarından biriydi. 1871'de babasının görevi dolayısıyla Moskova'dan ayrılması ve Odessa'ya yerleşmeleri ile Moskova rüyasından uzaklaşmıştı. Anne babası bu yıllarda boşandı. Teyzesi Elizabeth Ticheeva ona baktı. Hassas tabiattaki çocuk bu gerilimlerden kaçarak iç dünyasının gizemine ve peri masalı dünyasına yöneldi. Alman peri masalları, Rus peri masalları kadar zengindi (teyzesi tarafından Almanca'dan okunuyordu). Bu hazine onun artistik hayal gücünün bitmez tükenmez kaynağı olmuştur. Kandinsky boşanmış olan ebeveynlerini hiçbir zaman birbirine düşman iki otorite olarak görmedi. (ikisi de tamamen birbirinden farklı kişilikte Kandinsky'ye kendi anlayışları doğrultusunda adeta adanmış ve onun duygu dünyasını beslemişlerdir. Ancak özellikle annesinde en yüksek nitelikleri görmüştür. 'Cesur, sade ve süssüz güzelligi, sinirsiz enerjisi, soylu ve kibar basitliği' mükemmelliğin ve aynı zamanda gerilim ve zıtlılığın ideal imajı. Daha sonraki yıllarda annesinin önemini ve kişilik özelliklerini Mother Moskova ile özdeşleştirmiştir. Kandinsky artistik çabalarının temelinde annesinin çelişkilerinin ve Moskova hayallerinin yattığına inanmıştır. Hukuk ve Ekonomi Bilim okudu. Bu kuru akademik sahayı eğitim için seçmesinin sebebi belki içsel çözümlenmemiş gerilimlerini dengelemek, veya belki de iç dünyasının sıkıntı veren vizyonlarından bir kaçıştı. 1886'da Moskova Üniversitesi'nde eğitime başladı. Böylelikle sevgili memleketinde tekrar yaşama fırsatı buluyordu. Boş zamanlarında kendini resimle meşgul ediyor ve doğanın renk cümbüşü onu çözümsüz problemlerle karşı karşıya bırakıyordu. Hukuk ilmi onun soyut ilişkiler kurma zekâsını geliştirdi. Ekonomi, Rus Hukuk Tarihi, Köy Kanunu ve Hukuku gibi konular onu zenginleştirdi. 1889'da Doğa Bilimleri Derneği'nden gelen etnografik ve antropolojik bir araştırma görevi ile Vologda'nın bir şehrine geldi. Burası onun için köylü hukukunun ve yerel köy kanunlarının bir tescili oldu. Aynı zamanda aslen Suriyeli bir nüfusun Hıristiyan dışı dinin kalıntılarını gözlemleyip dağarcığına kaydetti. Bu seyahatte Kandinsky Rus köy kültürünün itaatkar izlenimlerini yakaladı. Renkli dekoratif evler ve ev eşyaları mobilyalar, muhteşem folklor kıyafetleri, ona görkemli birer boyalı tablolar gibi görünüyordu. Bu yolculuktan sonra Kandinsky ne zaman bir Rus kilisesine veya barok şapeline girse kendini bir tablonun içindeymiş gibi hissetti. Kandinsky sonradan bu deneyimini artistik motivasyonuna bir diğer kaynak olarak görmüştür. 'İzleyiciye resmin içinde gezinmesine izin vermek, kendisini unutmaya zorlamak ve böylece resmin bir parçası olmak.' Dernek Kandinsky'nin araştırmalarının sonuçlarından o kadar memnun kaldı ki onu derneğin bir üyesi yaptılar. Akademik kariyerinden hiç vazgeçmeden yolunda devam ettiği bu sıralarda hukuk derneğine üye oldu ve 1892'de hukuktan son sınavını da başarıyla vererek mezun oldu. Hemen Moskova Üniversitesi'nde hocalık için hukuk kürsüsü verildi. İlk defa orada kuzini Anya Chimiakin'i farketti. O dönemde üniversitedeki tek bayan izleyici olan Anya ile 1892'de evlendiler. Fakat evlilikleri daha çok rasyonel ilişkilere dayanan bir arkadaşlık çerçevesinde kaldı. Bu sırada sanat aşkı zaten bilinçaltında çok canlı dururken bazı olaylar daha da alevlendirdi. Kandinsky bir kere daha akademik kariyeri ile geleceği belirsiz sanatçı yaşamı arasında bir tercih yapma aşamasına gelmişti. Tartu Üniversitesi'nden profesörlük teklifi almıştı. Kendi deyişine göre özellikle iki olay onu derinden etkiledi. Biri Moskova'da düzenlenen bir Fransız empresyonistleri sergisi ki burada Monet'nin Haystack'i (Büyük ot yığını) şaşkınlığa uğrattı ve hayran bıraktı, ikincisi darmadağın eden dengesini kaybettiren artistik algılayışlarını zorlayan Wagner'in Moskova Tiyatrosu'nda gördüğü Lohengrin'i oldu. Tamamen yeni ses orkestrasyonu onu derinden etkiledi. 'Tüm renklerimi zihin gözümle gördüm.' demiştir. Müzik Kandinsky'ye resme eş anlamda estetiksel anlatımın mümkün olduğunu ve aynı zamanda henüz resimde keşfedilmeyi bekleyen resimsel anlatım gücünü hissettirdi. Renklerle sesler arasındaki ilişki sadece Kandinsky'nin teorisi değildir. Bu gerçekten mevcuttur. Bu iki sanat arasındaki gizli ilişki onu öylesine çekti ki artistik inançlarının temel taşları ve gerçekten de resminin dayanağı olmuştur. Belirsizliğin tüm sıkıntısı ve üstündeki baskı yeniden patlak verdi. Artık sanatının içine girmesi için sadece küçük bir dürtü gerekiyordu. Kandinsky birbirinden farklı ilgi alanları ve bilgi dağarcıklarını harmanlayarak yarattığı disiplinli gelişimini düzenli bir şekilde sürdürdü. Fransız fizikçi Antoine Henri Becquerel'in 1896'da radyoaktiviteyi buluşu, o dönemde bilimsel kavramları yerinden sarsmıştı. Kandinsky ekledi; "Ruhumda atomun çöküşü (parçalanışı) tüm dünyanın çöküşü ile aynıdır. Aniden en sağlam duvarlar yıkıldı. Her şey belirsizleşti. Kararsizlaştı ve yumuşadı. Artık önümde bir taş eriyip buharlaşsa görünmez olsa bu beni şaşırtmayacaktı." Akademik gelecek artık onun için boş bir kuruntuydu. Biriken diploma dereceleri yanlışlıklar dizisiydi. Sanata eğilimini o zamanlarda bastırmış, önlemişti fakat asla vazgeçmemişti. Yaptığı kariyer şimdi tamamen farklı bir anlam içeriyordu. Ruhsal deneyimi ve artistik malzeme ile tamamen dolu oluşu aldığı eğitimi sanatta kullanmasını sağladı. Sanat artık onun için dayanılmaz baskılar (önceleri bu arzusunu bastırıyordu) anlamına gelmiyordu. Tam zıttı: Bu değişken ve dualite dünyasında uzak görüşlü bir bakış açısı edinmenin tek yolu idi. Nihayi kararını verdi.; 1896'da karısıyla birlikte Moskova'dan ayrıldı. Karısı gitmek için çok isteksizdi. Bir sanatçının geleceğini karşılamak konusunda kuşkuluydu. Kandinsky Münih'e gitti. Metamorfoz 1896-1911 (Başkalaşım) Kandinsky Münih'te: 30 yaşında aldığı kararla Münih'e sanat eğitimi için gelişi hiç de alelacele alınmış bir karar değildi. O tarihlerde Münih Fransız Lenbach veya Stuck gibi ünlüleri yetiştiren kozmopolit bir sanat merkezi olarak kabul ediliyordu. Aynı yıl Jugend Gazetesi kuruldu ve buna bağlı olarak Art Nouveau'nin Almanya'daki karşılığı Jugenstil diye bilinir. Genç bir mimar olan August Andell Elvira Stüdyosu projesi ile sanatsal bir skandal yarattı. Yayınladığı bir broşürde yeni sanatın ana fikrini özetleyerek şunları yazdı: Yapılabilecek en büyük hata, sanatın doğayı kusursuz şekilde tekrarlamak yeniden yaratmak (reproduction) olduğuna inanmaktır. Bu devrimci yaklaşım Hermann Obrist adlı heykeltraşın işlerine yansıdı. Abstre kilim desenlerinde çizimlerinde ve heykellerinde. Kısa zaman sonra Jugenstil'in hararetli bir savunucusu olacaktı. Obrist ve öğrencisi Endell expresif renk ve çizgi kullanımları ile Kandinsky üzerinde direkt tesirler yapan kişiler oldular. Fakat her şeyden önce Kandinsky Anton Azbe'nin sanat okulunda nü çizimlerinde sıkı bir programa girdi. Anatomik çizimlerden hiç hoşlanmadığı halde kısa sürede anatomik çizimin temelini kavradı. Azbe'nin resim dersleri onun için çok önemliydi. Azbe empresyonist tarzda resim yapıyordu. Ve Kandinsky'yi arı renklerle ve juxtaposition tekniğiyle boyamaya teşvik ediyordu. Bu tekniği daha sonra küçük empresyonist peyzajlarında kullandı. Gerçekten önündeki problemle nasıl başa çıkacağını bilmiyordu. Azbe'nin derslerinden sonra Franz von Stuck adlı ressam ona akademide çizim dersleri almasını salık verdi. Ve Kandinsky tekrar hüsrana uğradı. Akademiye giriş sınavını geçememişti. Tekrar aralarında Paul Klee ve Hans Purrmann'ın da bulunduğu Stuck'un resim kursuna başladı. Stuck iyi bir öğretmen ve iyi bir ressamdı. Kandinsky motifin nasıl kurulacağını Stuck'ın öğrettiğini söyler. Bir yıl sonra sanatsal gelişiminde kendi başına yol almak üzere Stuck'ın stüdyosunu terketti. Kendi görüşlerine yakın ressam arkadaşlarıyla dayanışma içine girdi. Stuck'ın asistanı Ernst Stern'i de tanıyordu. Bir grup sanatçıyla birlikte akademik görüşten bağımsız bir sergi açmak istiyordu. 1901'de Phalanx Sanatçılar Topluluğu'nu kurdu. Alexander von Salzmann (Stuck'ın ögrencisi) ve diğer arkadaşlarıyla sergi açtı. Sergi için bir poster hazırladı. Resim yapmaya ek olarak bir Rus gazetesinde sanat eleştirmenliği yapmaya başladı. Fakat Kandinsky Münih'teki sanat çevrelerini akademik doktrinlerle sınırlandırılmış, çok tutucu ve dar kafalı buluyordu. Bir sonraki Phalanx Sergisi'nde Sembolistlerin, empresyonistlerin ve Jugenstile sanatçılarının işlerine yer verdi. İkinci Phalanx Sergisi daha çok Jugenstile türü işlere yönelikti. Kendinde Jugenstile'in abstre form potansiyeline doğru bir çekilim hissediyordu. Skeç defterlerine birçok lamba, mücevher, seramik, mobilya işleri için desenler çiziyordu. Bu ilk tecrübelerine ait hemen hemen hiç büyük ebatta yağlıboya çalışması yoktur. Kendini sanat görüşlerinin politikalarına adamış görünmektedir. İlk Eski Kasaba II hayli stilize edilmiş renkli bir manzara görüntüsündedir. Bu resim Münih'teki erken döneminin fantastik, dünyasal olmayan havasını çok iyi ortaya koyar. Gelmekte olan yeni dönemin habercisi niteliğini taşıyan The Blue Rider(Mavi Atlı) resmi de bu transfigürasyon(figürün deformasyonu) janrina (dönemine) aittir. Ahşap baskı ona stilize edilmiş formlar yaratarak ve onlara anlamlar yükleyerek sembolik boyuta açılma olanakları vermiştir. Şarkıcı resmi müziğe atıftır. (akan Jugenstile çizgileriyle ve süs kabilinden boşluktaki kesimlerle yaratılan bölünmelerle) Kandinsky bir sanat eseri ile izleyicisi arasında içsel bir haberleşme(correspondence) olduğuna inanıyordu. Bu haberleşmeye "Klang"(rezonans sesi) adı vermiştir. (Rezonans iki ayrı nesnenin aynı tınıda titreşmesi) Şarkıcı bu anlayışın ilk göstergesi sayılabilir. Daha sonra "Sanatta Tinsellige Dair" adlı teorik araştırmalar yazılarında bunun üstünde durur. Genel anlamda renk ruhu direkt olarak etkileyen bir güçtür. "Renk klavyedir, gözler onun tokmakları, ruh da piyanodur. Yayları olan, sanatçı ise çalan ellerdir. Bir notadan ötekine geçerek ruhta titreşimler yaratan." 1904'te Kandinsky bir seri ahşap baskı üretti. Bunlar sözsüz şiirler adıyla tanıtıldı. II. seri, Xylographs adıyla tanıtıldı. Son ahşap baskı serisi sesler (klange), şiir kitabı ile birlikte ortaya çıktı. Bu teknikte doruklara ulaşmıştı. Lirik şiire en yakın tekniğin ahşap baskı olduğunu vurguluyordu. Ses resim ve söz ile meydana getirilen değişik sanat dallarının harmanlanmasıyla sunulan Kandinsky ahşap baskılarının fikri, o dönemde Münih'te benimsenmiş bir yöntem olarak abstre görsel sanatların gelişimine katkısı olmuştur. Ahşap baskıda kullandığı motifler XIX. yy. veya Ortaçag tarihi süreçlerden folklorik masallardan ve efsanelerden esinler olmuş veya Kandinsky'nin kendi hayal gücünden kaynaklanmıştır. Bu mitolojik dünya renk ve formun serbestçe kullanımını ve özgürleşmesini sağlamıştır. Ahşap baskıları Kandinsky'nin artistik bağımsızlık yolunda ilk adımlarıdır. Bu işlerinde ilk kez fikir ve kavramlarını gerçekleştirmeye çalıştı. Atlı Çift resmi romantik peri masalı konulu ahşap baskıların stil ve lirizminden yararlanarak yaptığı önemli bir yağlıboya eseridir. Koyu fon üzerinde küçük renkli boya dokunuşları mücevher gibi parlar. Konu eski Moskova'yı hatırlatan nehir kıyısında kubbeli bir şehir. Çift gerçekdışı bir atmosferde at sürmekte. Kompozisyonun süslenmiş yapısı ve stilize edilmiş objeleri ile Art Nouveau'yla çok bağlantılıdır. Rengarenk etki hayrete düşürüyor. Rengin bu tarz kullanımı peyzajlarında da görülür. Kalın parlak boya dokunuşları. Ama peyzajda bu dokunuşlar yere bağlanmıştır. Burada ise havada serbest yüzüyormuş gibidir. Bu da gerçekdışı atmosferi vurguluyor. Kişi günlük sıradan bir sahneden tamamen uzaklaşıyor. Renkli Hayat Kandinsky'nin bu dönemine ait önemli bir yapıtıdır. Mistik antik bir Rus kasabası. İlk bakışta rengarenk bir kalabalığın çevrede amaçsız dolanıp durduğu bir sonbahar manzarası gibi görünmektedir. Tepede görkemli bir şehir yükselmektedir. Yavaş yavaş motifler gruplaştıkça ve hareket yönleri belirginleştikçe Kandinsky'nin neden çok az yapıtına kompozisyon adını verdiğini anlarız. Yapıt geleneksel Rusya'nın tüm dünyasal ve spiritüel konularını içermektedir. Ölümden yeniden dirilmeye günlük koşuşmalardan küçük sevinçlere kadar. Bu temalar Kandinsky'nin daha sonraki çalışmalarında da değişik şekillerde görülür. Figürlerin serbest şekilde düzenlenmeleri yüzeyin dokusu hafif tuselerle renklerin birbirinden kopuşu Kandinsky'nin abstraksiyona doğru gidişinin işaretidirler. Bu ve benzeri Rusya sahnelerinde ana motifi ve karakteristiği ortaya koymak için kendi üslubuyla renk ve formda gösterişli bir vurgulama yapmıştır. Phalanx Grubu'nun 1904'te dağılmasına kadar grupla birlikte sergiler açtılar. Tanınmış ve tanınmamış Jugenstile, geç empresyonistler ve sembolistler Kandinsky sayesinde işlerini sergilediler. Monet, Paul Signac, Felix Valloton Henri de Toulouse -Lautrec ve zamanın diğer Fransız empresyonistleri X. Phalanx Sergisi'nde (1904) buluştular. Bu sergilerden Kandinsky hiç para kazanmadığı gibi bazı sanatçı arkadaşları dışında sanat çevrelerince kötülendi ve küçümsendi. Aslında Münih'te onun yaptığının cesaret gerektiren bir girişim olduğunu biliyorlardı. Phalanx dağıldıktan sonra ahşap baskılarına kendini verdi. Görüşleri Jugenstile ve sembolizmle çok bağdaşıyordu. Bu akımlar ona görsel elemanları serbest lirik kullanım olasılıklarını gösterdi. Phalanx Grubu içinden biri olan Alfred Kubin'in tekniği Kandinsky'yi etkiledi. Kubin aracılığı ile sembolist şairler Stefan George ve Karl Wolfskehl'le tanıştı. Yakın arkadaşlık kurdu. Eşinden ayrıldıktan sonra Phalanx döneminden ögrencisi ressam Gabrielle Münter ile birlikte çalışıp birlikte yaşadılar. (Eşi ile anlaşarak ayrılmış ve uzun yıllar dostça ilişkiler içinde kalmışlardır.) İki sanatçı 1906-1907 yılları arasında Paris yakınlarında Sevres'de kaldılar. Burada Xylographs adını verdiği ahşap baskılarını yaptı. Daha sonra bunları Paris'te sergiledi. 1909. Paris'te işlerini ayrıca Avangarde Salonu'nda ve Bağımsızlar "Salon de Independante"de sergiledi. Burada Fauvist ve Kübist ressamlarla tanıştı. 1908 baharında Kandinsky ve Gabrielle Bavaria'ya döndüler. Avrupa'nın ve Rusya'nın büyük şehirlerinde geçen mücadeleli yıllardan sonra Alp'lerin eteklerinde küçük bir kasaba olan Murnau'da huzur ve uyum buldu. Münih'ten Murnau'ya resim yapmaya defalarca gidip geldiler. 1909'da Murnau'da bir ev satın aldılar. Kandinsky burada iç dekorasyon desenleri yaptı. Demiryolu ve Sato ve Murnau Manzarasi adlı yapıtında ahşap baskı stilinin yağlıboyaya yansıyışını görüyoruz. Kalın sürülmüş güçlü renkler, keskin kontrastlı siyah tren yeni gelişmekte olan artistik ifadelerdir. Diğer örneklerde ve Kandinsky'nin yeni stilizasyon girişimlerinde Fauvistlerin ve Nabilerin etkileri gözlemleniyor. Kandinsky'nin Murnau dönemine ait resimlerinde genellikle saf parlak renkli geniş sert yüzeylerin arasına açık-koyu veya sıcak- soğuk kontrastlar yerleştirilmiştir. Boya genellikle kalın parçalar halinde sürülmüş ve birbirlerinden koparak ayrılmış ve alttan fon rengi görünmektedir. Düz satıhlara uygulanan renk sık sık değişik kontrast renklerde lekelerle geçişler yaparak resme kıpır kıpır pırıltılı parlak bir nitelik katmıştır. Kandinsky renklerini abartılı tonlar ve kontrastlardan seçmiştir. İmgelenen temalar kaynaşan renk pınarında adeta kaybolmuş gibidir. Kandinsky'nin işleri renk ve form açısından özgündür. Fauvist ressam Matisse'e ait elemanlar taşıyan resmi "My Dining Room"(Yemek Odam)'da bu özgün tarzı görmekteyiz. Ok atan "Picture with Archer" at sırtında silahşör figürü bazı eski resimlerinde de görülür. Bilhassa ahşap baskılarında ve daha sonra Blue Rider Mavi Atlı döneminde peri masalı motifi evrim geçirerek Kandinsky'nin ikonografisinde mücadele sembolü olmuş ve tamamen Avan-Garde'nin orijinal manasına sadık kalmıştır. Şiirsel at ve binicisi anıtsal oranlara sahiptir. Peri masallarının son şeklinde silahşör Aziz George olarak görünür. Kılıçtan geçiren ejderha şeklinde suluboyalarında ahşap baskılarında ve birçok yapıtında hikâye eder. Savaşan silahşör figürü Der Blaue Rider yıllığının kapağını süslemiştir. Bu dönemde Kandinsky yine kendini farkedilmek için savaş verirken bulur. Özgüvenini kazanmıştır. Rus gazetelerinde sanatsal eleştiriler yapmakta, sanatsal kavramlar ortaya koymaktadır. Birçok operanın skeçlerini hazırlar. Sanatta tanımlama yapan açıklayıcı motifler gerekli değildir. Sanata getirdiği bu yeni kavram için çalıştı. Gördüğü herşeyde bu tez için kanıt topladı. Bir dönem okült teorilerin peşine düştü. Rudolf Steiner'in ve Madame Blavatsky'nin(Teozofi Derneği kurucusu) yazılarına kendini adadı. Çağdaş müzik ve çağdaş tiyatroyla ilgilendi. Bu yoğun zihinsel faaliyetinin olduğu dönemde, Kandinsky sergiler düzenlemek için de zaman bulmuştur. Uluslararası ünlülerin kolleksiyonlarından derlenmiş sergide Braque, David, Andre Derain, Picasso, Maurice de Vlaminck Kees van Dongen gibi isimler vardı. Münich Avan-Garde sanatın merkezi haline gelmişti. 1910'da düzenlediği sergide 4 resmi, 6 ahşap baskısı yer aldı. Kompozisyon II adlı yapıtı, ikinci dünya savaşı esnasında kayboldu. O zamana kadar yaptığı en büyük ve en önemli yapıtıdır. Perspektiften kurtuluşu renk ve çizginin birlikte ama kendi özelliklerini yitirmeden özgürce kullanımını karakterize eder. Kandinsky tamamen abstreye geçmemişti. Figür grupları, evler, manzaralar, at ve binicisi. Fakat tüm bunlar dağılacak gibi ve dengesiz bir haldedirler. Münich sanat çevresinin sert bir eleştirisi oldu. Resimlerin morfin ya da haşhaş almış çılgın bir adama ait olduğunu yazdılar. Sadece iki kişi övgüler yazdı. Bunlardan biri henüz o sırada ünlenmemiş olan Franz Marc'di. Marc daha sonra dernekle yakın ilişkisi olmuş ve üçüncü başkan seçilmiştir. 1911 başlarında Kandinsky'yi ziyaret etti ve aralarında yakın bir arkadaşlık başladı. Kandinsky 1909'dan itibaren yapıtlarını 3 kategoride toplamaya başlamıştı. İzlenimler Impressions Naturalist Improvisations(Anlik Duygusal İzlenimler) ve Kompozisyonlar. En yüksek ve komplike seviye, ki çok uzun bir ön çalışma sonunda ulaştığı seviyedir. Fakat Kandinsky bu kategoriler arasına kesin bir ayırım koymadı. Grupladığı resimleri çoğu zaman bir kurala bağlı olmadı. Improvisations ve Kompozisyonları müziğe atıftır. Resimle müziğin kıyaslanmasında Kandinsky formları ve renkleri sesler ve titreşimler olarak gördü. Improvisation 6(Afrikalılar) İki Afrikalının hareketleri, renklerin şiddetinden dolayı bastırılmış, yok edilmiş. Bazı resimler hâlâ tanımlayıcı isimler aldığı halde Murnau Kilisesi veya Dağ gibi, tüm bu döneme ait Kandinsky resimlerinde, renk ve formun yeni bağımsız keşfine doğru dikkatli, adım adım bir iç bütünlük vardır. Improvisation 19 Kandinsky'nin ne denli riskli bir atılım yaptığına iyi bir kanıttır. Büyük bir alan mavinin açık tonlarından mor tonlara ve ultramarin'e kadar farklı tonlara geçiş vardır. Solda canlı renklerle boyalı alanda siyah vuruşlarla figürler şekillenmiş sıcak yumuşak renkli fon üzerinde iki grup arasında hiçbir bağlayıcı tanıtıcı bilgi verilmiyor. Bu resminde "Münihli Sanatçılar Tiyatrosu" gösterisinden esinlenmiştir. Tiyatro sahnesine fon resmi olarak konması için tasarlandı. Sembolist öğeler taşır. Siyah çizgisel figürler iki grupta toplanmıştır. Sol taraf sıcak tonlar. Resimde açıklayıcı hiçbir bilgi verilmiyor. İki grup figür arasında bağlantı yok. Dernekteki yakın arkadaşları bu resmi yadırgadılar ve eleştiriler ağızdan ağıza giderek büyüdü. Düzenlenecek sergilerin tümü iptal edildi. 1914'te Hugo Ball Kandinsky'nin Sarı renk adlı sahne kompozisyonunu Münihli sanatçılar tiyatrosuna konmasını önerdi. Fakat gerçekleşmedi. Operadaki bazı sahneler Improvisation 19'daki renkli şekilleri hatırlatıyor. Tüm bu olaylar Kandinsky'nin kendi kurduğu organizasyonun başkanlığından istifa etmesine neden oldu. Erbslöh ve Kanoldt yönetimi ele aldılar. İkisi de kübist akıma eğilimleri olan kişilerdi. Marc ve Kandinsky 1911 yazında Der Blaue Rider başlığı altında sanata yeni boyutlar getirmek için yazılar yazmaya plânlar yapmaya başladılar. Konservatif (muhafazakâr) ressamlar ile ilerici ressamlar arasındaki görüş farklılıkları rahatsız edici boyutlara gelmişti. Carl Vinnen bir bülten yayınladı. Muhafazakâr sanatçıların yeni Fransız ve Rus akımlarından duydukları rahatsızlığı dile getiriyordu. Derhal Münih Yayınevi'nden Mark ve Kandinsky ve diğer sanatçılar imzalı yazarlar ve müze yetkilileri de dahil olmak üzere karşı bir cevap yayımlandı. Kandinsky'nin bu yorumu giderek artan güvensizlikle dernek tarafından izleniyordu. Son darbe 1911 Aralık'da geldi. 3. dernek sergisi için jüri Kandinsky'nin kompozisyon V'ini ebatları derneğin kurallarına uygun olmadığı gerekçesiyle eleyince Marc ve Kandinsky istifa ettiler. Bunu Münter ve Kubin'in istifaları izledi. Sonuçta grubun yenilikçi ve etkin gücü kırıldı. Kandinsky'nin eski dostu ve arkadaşı ressam Marianne von Werefkin grubu Kandinsky'nin hedeflerini anlayamamakla suçladı. O ve Jawlensky de 1912'de dernekten istifa ettiler. Dernek yokoldu. Abstreye Dogru Hamle: "Der Blaue Rider" 1911-1914 "Der Blaue Rider" in ilk sergisi 1911 Araliginda 3. Dernek sergisinin yaninda Modern Galeri Thannhausen de açildi. Kandinsky islerini 3 kategoride sergiledi. Impression (izlenim) Moskova eseri, Improvisation 22 ve olayli Composition -V. Katilan diger sanatçilar söyleydi : Marc, Macke, Münter, Schönberg, Henri Rousseau, David, Vladimir Burlink, Heinrich Campendonk, Robert Delaunay, Eugen von Kahler, Elisabeth Epstein Jean Bloe Niestle ve Albert Block. Kandinsky katalogun önsözünde izleyiciyi serginin heterojen bilesimine hazirliyordu. "Bizler bu küçük sergide özel bir formu ya da kesin bir sekli yaymaya benimsetmeye veya öne sürmeye çalismiyoruz. Amacimiz, form çesitliligi içinde sanatçinin içinden gelenin türlü türlü formlarda nasil sekillendigini sunmaktir. Sergi gerçekten izleyiciyi sasirtan sersemleten yeni bir sanat anlayisi sunuyordu. Insanlar Mark'in arkadasi Niestle'nin virtüöz kuslu tablolarini izlerken karsi duvarda Schönberg'in bu dünyaya ait olamayan vizyonlarinin kompozisyonlari asilidir. Yaninda bunlarla hiçbir alakasi olmayan ancak ayni oranda sasirtici Henri Rousseau'nin isleri yaninda Marc'in atlayan sari inegi yer aliyordu. Ve özellikle de Kandinsky nin abstre kompozisyonu olumlu kritikler bile sergi hakkinda izlenmesi zor diye yaziyordu. Kandinsky ve arkadaslari sanat yoluyla bir iyilestirme metodu arayisi içindeydiler, ki bu sanat derinden hissedilebilen çesitli tinsel artistik ifade formlariydi. Tam bu sirada Kandinsky nin Sanatta tinsellige dair adli deneme arastirma yazilari ortaya çikti. Bu yazilarda sanatin yeni amacinin ne oldugunu ve nasil ortaya çiktigini göstermek istemistir. Kandinsky ye göre materyalizm kabusu modern adamin ruhunu ezmektedir. Bu fikir, devrin birçok yazin adaminin paylastigi bir fikirdi. Kandinsky 'Sanatta tinsellige dair'i yazarken idealist alman düsünürleri Kant, Fichte, ve Schelling gibi isimlerin etkisinde kalmisti. Ve ayni zamanda sanat çevrelerince benimsenen anti pozitivist görüsün etkisindeydi. Kandinsky nin temel görüsü olan insanin yeni tinsel bilinci ve yeni çag anlayisi Rudolf Steiner ve yeni kurulmus olan antropoloji-sosyoloji dernegi ile baglanti kurmasina neden oldu. Din ve okultizm Kandinsky için yüzeysel bir ilgi alani degildi. Kandinsky ye bu konular arastirma ve sorgulama döneminde güçlü bir taban olusturdu ve sanat teorilerinde yerlerini buldular. Savas öncesinde Kandinsky resimlerinde mistik konseptlerin belirli ifade edilis sekilleri vardi. Tahminlere göre Kandinsky yi teozofik bir klasik olan Annie Besant'in kitabinda bahsi geçen auralardan yayilan isik tanimlari cezbetmistir. Abstre formlarla ve renklerle ruhsalligi görüntülemeye ugrasiyordu. Rengin uyarici etkisi ve psikolojik-ruhsal etkisi arasindaki gizli içsel iliskiyi spekülasyonlar yaparak izleyiciye kanitlamak istedi. O siralarda geçerli bir tezdi bu özellikle sembolistler arasinda çesitli renk ve formun duygusal izlenimlerle iliskileri tartisiliyordu. Kandinsky ye göre yalniz resim sanati degil tüm sanatlar tinsel anlamda yenilenme süreci içindeydi. Tüm sanatlar abstreye, sadeye, öze dogru gitmekle amaçlarina yaklasmaktaydi. Schönberg'in çagdas müziginin bunun kaniti oldugunu söylemistir. Wagner, Debussy, Scriabin, Shumann ve Mussorgsky nin müziklerini de eklemistir. Çagdas ressamlar arasindan Matisse'i renklerinden Picasso'yu formlarindan dolayi seçmistir. Paul Cezanne'i Rosetti'yi Alman Arnold Böcklin'i neo empresyonistler olarak formun yeni prensiplerinin ve resmin asil anlamlarinin arastiricilari olarak seçiyordu. Fakat bu tinsel yenilikçilik ancak tüm sanatlarin tam bir sentezi ile mümkündü. Bu çag açacak olan Epoch-making (Çag açan) an geldiginde Kandinsky formun ve rengin anatomisinin anlamsiz tariflerinin ne gibi tehlikeler içerdiginin farkindaydi. Bizi dogaya baglayan ipleri bir kez kopardigimizda kendimizi saf boya ve abstre form içinde kaybederiz ki bu sadece kravatlarimizi ve kilimlerimizi süsleyen dekorasyon olur. Formun ve rengin güzelligi kendi basina yeterli bir hedef olamaz. Erken abstre resimlerinde Kandinsky bu riskten uzak durmak için formu izleyiciye çagrisimlar yaptiracak sekillerde kullanmistir. s: 36 Siyah Kavisli Resim böyle bir resimdir. Duygusallik yüklü abstre formlarin dünyasi. Üç ayri alanda toplanan biçimler birbiri üzerine baski yapmaktadir. Sag alt köseden bir sekil kirmizi rengin siddetini arttirarak resmin ortalarina dogru yükselmektedir. Mavi bir silüet karsi taraftan ileri dogru itmektedir. Beyazimsi saridan kirmizimsi portakala kadar degisen renklerde serpistirilmis sert vuruslar uygulanmistir. Morumsu kirmizi disk biçimi kirmizi ile mavinin arasindan yükselmektedir. Iki alt bölüm resmin kenarlarina çengellenmisken tepedeki sekil yüzeyde serbestçe hareket ediyor. Kavis resme ismini veren özel bir agirlik tasiyor. Aslinda bir dik açiyi andiran kavis üç sekli de çerçeveliyor ve mor diskin dengeleyici fonksiyonunu vurguluyor. Fakat hareket açisindan bakildiginda kirmizi sekilden baslayip mora biraz egilerek asagiya maviye dogru hareket ediyor. Siyah kavis bir enerji patlamasi seklinde ortaya çikiyor. Kirmizi formla mavi silüetin taraflar oldugu bir mor mücadelesi olarak görünüyor. Temel konularindan biri olan mücadele ve çekisme sahneleri bu resimle formüle edilmis ve daha sonraki çalismalarina ve Bauhaus dönemine etkisi olmustur. Sanatta ruhsalliga dair adli kitabinda anlattigi bu resmin tarifi gibidir. "Belki Mozart'i hazin bir hayranlikla dinleriz. Iç dünyamizda karisikligin içinde hos bir duraksama gibi etki birakir. Bir teselli bir umut gibidir; seslenir. Ama biz onu baska bir çagdan bize tamamen yabanci çok eski bir yanki olarak duyariz. Renklerin mücadelesi kaybettigimiz denge duygusu, sendeleyen esaslar, beklenmedik hamleler, büyük sorular, firtina bora, kirilan zincirler, antitezler ve çeliskiler. Bunlar bizim armonimizi olusturur." Çeliski ve zitliklarin tanimlanmasi dönemin üstünde durdugu artistik temalardan biriydi. Kandinsky nin hedeflerinden biri de rengin kiskirtici kontrastlarini ortaya koymakti. Bu Siyah Kavisli Resim de mavi kirmizi iliskisinde açikça görülür. Renkler sadece yaratici araçlar olmayip her türlü bilgi ve deneyimin sekil almasinda tamamlayici bir güce sahiptirler. "Kirmizinin sinirsiz sicakliginda sarinin sorumsuz çekiciligi yoktur ama güçlü ve kararli bir yogunlukta içeriye dogru girdap olusturur. Kendi içinde olgunca isildar ve enerjisini amaçsiz dagitmaz." "Mavi "tipik semavi" bir renktir. Huzur duygusu verir." Kandinsky bu gözlemlerinde renge psiko-fizyolojik bir karakter yükler. Objelerin ve figürlerin fizyonomik karakterlerini renkler ortaya koyar. Renkler Kandinsky nin çizgisel anlatiminda ayrica hayatiyet kazanmistir. Daha sonraki döneminde bu konuyu detayli olarak inceleyerek kitap halinde bastirmistir. O yillarin mistik ruh durumunu Kandinsky abstraksiyonla anlatarak ikonolojiyi de kolay ulasilabilir bir hale getirmistir. "Mavi atli" böyle bir çeliskidir. Kandinsky gruba zararsiz sakaci kafevari bir isim vererek maskelemistir. Fakat mavi "tipik semavi" olandi. Öyleyse Kandinsky nin ve Marc'in spiritüel rengiydi. Atlinin konusu bir çok sekillerde karsimiza çikiyor. Ve peri masali kahramani prensin geçirdigi estetik transformasyonla savaskan sövalye oluyordu. Aziz George defalarca yillikta gözüküyor, ve bu form Hiristiyan anlayisa uyarlanip Kandinsky nin bir çok eserinde gözler önüne sergileniyordu. Ejderhayla savasmak ruhsalligin madde dünya görüsüne olan zaferi, yillikta çesitli sekillerde ifade edilen bir umuttur. Tipki sergideki gibi, ilk bakista ressami tanimayan bir seyirci farkli izlenimlerin kalabaliginda kafasi karisabilirdi. Bavaryan adak, Ortaçagdan ahsap baskilar, Çin resimleri, Aziz Mark'in Venedikten mozayigi, Meksika'dan heykel, Kameron, Japon mürekkepli kalem çizimleri, Rus folklorik baskilari, Misir gölge-oyunlu figürleri. Reinhard Piper'in tavsiyesiyle yillik VanGogh, Matisse, Gauguin gibi çagdas ressamlarla zenginlestirildi. Böylece yillik hemen hemen bütün büyük ressamlara yer veriyordu. Schönberg'in modern müzigi hakkinda yazilar vardi. Anton von Webern ve Albar Bergin Kandinsky nin ilk tiyatro denemesi olan Sari Ses'e de yer vermisti. Kandinsky en önemli makalelerini de yazdi. "Formun Sorgulanmasina Dair". "Sahnelenmek için Yazilana Dair". Ruh sagligi adli yazisinda Marc insanin yeni manevi görüslerine yer verdi. Macke'nin katkisi "Maskeler" de formlarin ardindaki sirlar ve içsel hayatin expresyonlari (ifadeleri) ile ilgiliydi. David Burlink "Rusya'nin yabanlarini" rapor etti. Kandinsky nin arkadasi kompozitör Thomas von Hartmann müzikte anarsi hakkinda yazdi. Arnold Schönberg Shubert'in Alman sarkisi örnegini vererek müzigin sözleriyle iliskisi hakkinda yazdi. Roger Allard'in "Resimde Yenilik Isaretleri" adli makalesi yeni Fransiz kübistlerine atfolunmustu. Kandinsky sosyal gösterilerde Fransiz kübistlere çok önem verdigini açikça gösteriyordu. Robert Delaunay'in "Kompozisyon Metodlari" Ervin Busse'nin analizci yazilariyla yakindan ilgiliydi. Kandinsky ile birlikte Fransiz ressamlar saf sanatin pesindeydiler. Bu grup Özel Eyfel kuleli ve sehir manzarali Blaue Reiter Mavi Atli sayesinde seslerini duyurmuslar ve büyük etki yapmislardir. Yillikta sunulan konu ve illüstrasyonlar açikça Kandinsky ve Mark'in Mavi Atli'yi sadece Alman resminde yeni akimlar için degil Kültür ve sanat dünyasinda bir çesit ruhsal yenilige çagri için yaptigi anlasiliyordu. Bu da insana ait ruhsal zenginligin geçmisten gelen mirasinin tekrar toparlanmasi demekti. Böylece, bu yillik, bütün Avrupa sanat dallarinin yön degistirmesinin biricik sembolü oldu. Sanati gelistirici bu stilistik egilimler Blaue Reiter segilerinin is yapmasina fayda etti.2 inci sergide 300 grafik is sunuldu. Birinci sergi turneye çikti. Kandinsky ilk kisisel sergisini 1912 Kasiminda Walden Galeri de açti. Katisiksiz bir sanat olarak resim baslikli makalesi 1913 te Der Sturn dergisinde yayimlandi. 1912 Mayisinda Blaue Reiter faaliyetleri zayifladi. Marc yillardir dergiyi tamamlayan bir ek baski teklif ediyordu ama Kandinsky buna hiç sicak bakmadi ve 1914 martinda bu projeye tamamen karsi çikti. Blaue Reiter yazar kadrosu ve ressamlari birkaç yil daha varligini sürdürdü. Ancak 2 sergi ve Blaue Reiter adi altinda çikan yillik 20 Yüzyil sanatina damgasini vurmus sanatin kalbi olmustur. Ilk defa dergide yayimlanmis birçok yeni fikir daha sonraki yeni jenerasyon sanatçilar tarafindan gelistirildi ve bazilari hala yeniden kesfedilmeyi beklemektedir. Sergi düzenlemeleri ve dergiyle ilgili çalismalar Kandinsky'nin abstre resimde duraksamasina yolaçmistir. Saf renk ve form anlatimlariyla birbirine uyumlu referanslari yavas yavas reddedis herhalde en güzel improvizations ile anlatilmistir. Impression (izlenim) resim sanatinda izlenim kisinin dis dünyadan aldigi tesirlerle olusan anlik izlenimler diye tarif edilir. Kandinsky nin özel olarak adlandirdigi serisi Improvisation'in O'na göre tarifi ise kisinin anlik içsel izlenimleri (dis dünya yerine iç dünyadan gelen tesirler) dir. Bir diger tarife göre spontan duygusal disavurum diyebiliriz. s: 41 "Improvisation 26" amorf sekiller ve çizgilerle ve göndermeler yaparak 1911 deki diger eserlerini takip eder. Fakat bunda kararsiz, karisik duygular veren sekiller göze çarpar. Daha yakin dikkatli bir incelemeyle bu sekillerin belirli bir formun simgesel anlatimi oldugunu fark ederiz. Sag taraftaki kirmizi parça stilize edilmis bir figürdür. Kirmizi kavisle ve 6 siyah çizgiyle baglantilidir. Kandinsky nin yorumuyla kavga edeni ima etmektedir. S:44 "Small Pleasures" "Küçük Zevkler" Kandinsky nin bu dönem resminde sik sik karsimiza degisik transformasyonlarla çikan sandal Kandinsky'nin ikonografisidir. Küçük Zevklerde ileri adimin bir sembolü olarak bu transformasyon çok açik görünmektedir. Insanin maruz kaldigi tehlikeyi ve buna teslimiyeti sembolize etmektedir. (Daha önce binici motifinde yapmisti.) Bu seride insanliga gelen vahiyleri ve felaketleri anlatir. S:47 Tufan Kandinsky nin en renkli ve "çalkantili" (sudaki çalkanti anlaminda) kompozisyonlarindan biridir.farkedilebilen her detay renk patlamalari arasinda asagi yukari dalgalanmalarla kaybolur. Sadece sol üst kösede bir dag oldugu farkedilebilir ki bu da sanatçinin bu döneminde sikça kullandigi temel motiflerden biridir. Dag kargasanin ortasinda sarsilmaz bir sekilde durmaktadir. Kandinsky yaklasmakta olan manevi aleme çok zorlu çabalarla ulasilabilecegine inaniyordu ve bu yolda yalniz degildi."Sanatta Ruhsalliga Iliskin" adli eserinde bir çok sezgi ve ilhami yazari 20. YYin okült yazari olan Joachim von Fiore'nin 3. Açiklama "The third Revelation" adli yazisina dayanir. Bu metin Romantikler için önemliydi ve Blaue Reiter devrinde özellikle Kandinsky ve Marc tarafindan tartisilmisti. Kandinsky ve çevresi materyalist fdevrin çökmesiyle yeni çag ruhunun yükselecegi beklentisindeydi. Bu yeni alani tarif edecek en uygun form ise abstre resimdi. Kandinsky anlamlarin ifade edilisi üzerinde tüm çalismalarini yogunlastiriyordu. S:55 "Gorge Improvisation" (gorge vadi) Renk cümbüsü halinde inis çikislar görüyoruz. Önde Bavarian kiyafetleriyle kayiktan inen bir çift resmi tamamliyor. Burda Kandinsky belki Münter'le yapmayi düsündügü bir Garmisch vadisi gezisine hazirlaniyordu, belki de futuristlere bir gönderme yapiyordu. (Futurist manifestoda izleyiciyi resmin önlerine koymak vardir.) Kandinsky nin yolundaki önemli kilometre taslarindan biri s: 43 "Picture with White Border"dir. (Beyaz Bordürlü Resim) Bu resim için bir çok eskiz yapti. Popüler konusu olan Aziz George ile Dragon'a geri döndü. Sayisiz eskizlerle daha da abstreye dogru giderek, sonuçta son versiyonda Kandinsky ana hareketin siyahla beyaz mücadelesi haline geldigini gördü. Resmin ortasindaki mavi figür savasan figür beyaz figür dragona yönlenmis bir savas araci ön sol tarafta siyah leke dragon. Resmin en önemli yani beyaz bordürdür. Gözü esas noktalara çekiyor. S: 46"Dreamy Improvisation" (Rüya benzeri izlenim) Kandinsky nin bu döneminin en basarili resimlerinden biridir. Çesitli renklerdeki sekiller bir fon üzerinde mavi merkezi sarmaliyor. Onlara ikincil "sesler" olan çizgisel semboller ve grafiksel elemanlar, tamamen bagimsiz ve esit agirlikta özgürce yerlestirilmis olan renklere eslik ediyorlar. Diger Improvisationlardaki stresli heyecanlarin yerine bu kompozisyon sakin huzurlu bir atmosfer yayiyor. Bu resimde Kandinsky iki tamamen ayri abstraksiyonun ince ayrim çizgisinde yürümüstür. Bu yol iki tehlike arasindadir. Biri geometrik formlara tamamen keyfi, istege bagli renkleri uygulamak saf kalip (pure pattern) Digeri rengi daha dogal fakat daha sekilsel formlarda kullanmak. Bu da saf fantezi. Abstre resmin iki yöntemi vardir. Biri geometrik biri sekilsel. Kandinsky belki de evrenin çikardigi ses ve yankilarinona ne anlama geldigini sallanan renkler ve etkileyen canli sembollerle en açik bu resminde ifade etmistir. Resmin espasinda bir seyi anlatmak için yanyana getirilmis sembolik kurgulardan tamamen ayiklanarak salt renk ve form iliskileriyle canli bir (network) ag örgüsü olusturmustur. S: 49 "Black Strokes" (Siyah Darbeler) Siddet anlaminda serbestçe yüzen renklerle , onlarin arasina serpistirilmis grafik sembollerin aralarindaki oyunu gösterir. Daha çok Japon kaligrafisini animsatan karakteristik grafik stilizasyonu ile parlak renk kümeleri arasinda kontrast açikça vurgulanmistir. Kandinsky ömrü boyunca böyle bir kontrasta hayran olmustur. Belki de Kandinsky nin gücü bu kendine özgü grafiksel buluslari yanisira renk duygusunun zenginligiydi. S:39 Isimsiz 1910 abstre suluboyasi bu tarz resmine çok benzer. Buradaki serbest grafik stili daha sonra 1913 te yapacagi büyük kompozisyon 7 nin ön eskizleriydi. S:50 "Kompozisyon 6" Kandinsky en detayli bir sekilde bir tek bu eserinin anlamini izah etmistir. Sel konusu çikis noktasi idi. Zaten daha önce cam boyamasinda bir süre çalistigi bir temaydi. Bir çok eskizden sonra sonunda asil resme basladi. "Reminiscences" (Çagristirmalar)da sunlari yazar: "Iki merkez görülmekte. Biri solda yumusak pembe , sanki yayilan, ortasindan zayif titrek çizgiler geçen bir merkez; ikincisi sagda (biraz yukarda) kirmizili mavili bir merkez. Keskin, güçlü, uyumsuz, karsi çikan erkeksi çizgiler. Bu merkezler arasinda (sola daha yakin) daha sonra fark edilebilen fakat aslinda ana merkez olan pembe ve beyaz öyle bir köpürmekte ki ne tuvalde ne de baska uygun bir yerde kalacak gibidir. Havada yüzer gibi çevresi bugulu duran kisi uzakta degil yakinda degil sadece bir yerlerde. Odak noktasindaki bu bir yerler resmin rengini belirliyor.. Bu kompozisyon renk seçimi ve bazi elemanlari bakimindan improvisation 6 yi hatirlatiyor. Kandinsky nin iç dünyanin izlenimleri olan "improvisation"lari önce cam resmiyle rafine olmus zamanla büyük kompozisyonlar halini almistir. "Sel" motifinin esasi dogmakta olan tinsel döneminin hazirligidir. Tamamen abstre ifadeler kullanmis içsel bagimsiz bir resim niteligine dönüsmüstür. 1913 Eylül'ünde Berlin'de ünlü "Erster Deutsher Herbstsalon"da Kandinsky nin düzenledigi sergide en önemli is Komp.6 Beyaz bordürlü resim idi. Bleau Reiter ressamlari için bu uluslararasi çapta kabul gören sergide islerini sunmak büyük sansti. En etkileyici eserler Kandinsky , Marc ve Macke'ninkilerdi. Macke'nin 4 Kizi, Hayvanat Bahçesi, Banyo Yapan Kizlar ve Marc'in Mavi Atli Kule (bu resim kayip) Tyrol adli eserleri en önemli islerdi. Bunlarin yani sira kübist futurist ressamlar Kubin, Klee gibi grafik grupta yeraliyordu. Expresyonistlerden sadece Kokoschka'nin bazi nü desenleri vardi. Kandinsky Delaunay'da dahil olmak üzere birçok kisiden etkilenmisti. "Kompozisyonlar" dedigi dizisinde Kandinsky nin kendine özgü sanat anlayisi dolayisiyla etkilesimleri orijinal bir hale dönüsmüstür. S:52 Komp.7 Kandinsky nin Münih döneminin büyük eseridir. Büyük olusu sayisiz ön çalismalar yapilmasindan baska motif ve temanin çok komplike olmasindandir. Bu çok büyük ebatlardaki eserin hazirliklari 15 degisik varyasyonda çizim, suluboya,ahsap baski ve yagliboya seklindedir. Konulari mistik konulardir. Dirilis, Tufan, Son Karar gibi. Kandinsky sirf bu resim için 30 un üstünde çizim ve suluboya üretmistir. En az 10 yagliboya ön çalisma yapmistir. Bunlardan bazilari bitmis birer is olarak kendi baslarina izlenebilir. Münter'in günlügündeki bilgiye göre 2ye 3 mt. Boyutlarindaki eserin ortaya çikisi sadece 3 gün sürdü. Yogun ön çalismasi yapilan bu kompozisyonun ilk desendeki tazeligi ve spontanligi kaybolmamisti. Renk ve form tekrari yapmak çok karmasik sekilleri basit sekillerle hafifletmeyi getirmistir. Daha sonra Kandinsky yalniz basina Zürich ve oradan da Moskova'ya gitti. Münter ile beraberlikleri sona erdi. Kendini ve sanat tarihini çok etkileyen olayli bir döneme girdi. Rusya Dönemi (1914-1921) Kandinsky kendi vatanindan dostlariyla iliskilerini koparmadigi için oradaki sant olaylarindan haberdardi. 1902 den beri bir Petersburg mecmuasina "World of Art" a makaleler ve Münih'teki sergi brosürleri ile haberler gönderiyordu. Moskova'daki Blue Rose adli sembolist ressamlar dermegi ile iliskisi önemlidir. Ressamlar Kandinsky ile bir çok noktalarda ayni görüsü paylasiyorlardi. Resimde ritm ve melodiyi yaratan tonal ortamin renk oldugunda hemfikirdiler. Ünlü sair ve elestirmen Mayakovsky Blue Rose sergisi için yorumunda sunlari yazdi. (1907). Sanatçilar renk ve çizginin müzigine asiklar. Onlar geçmis tecrübelerin hamalligindan kurtulmus olarak spontan yaraticilikla sanata, primitizmin yeniden dogusunu müjdeliyorlar. Rusya'da sanatsal siçrama 1907-1908 de oldu. Sembolist akimin geçerliligi sorgulaniyordu. Malevich, Goucharova, Larionov, Burlink kardesler gibi yeni bir sanatçi grubu; Rus folk sanatindan unsurlar aldilar ve Fransiz sanatinin tavrina kendilerini soktular. Kandinsky ve Moskova grubu arasinda verimli alisverisler oldu. Kandinsky Blaue Reiter zamaninda Moskova'dan Burlink kardesleri sergiye çagirmisti. Gene bu dönemde Blaue Reiter yilliginda Rus sanati tanitilmisti. Kandinsky nin argümanlari ve felsefesi Rus sanat Enstitülerinde ve daha sonra Bauhaus'ta Kandinsky nin ögretileri olarak verildi. Bir çok sanat çevrelerince elestirilen Kandinsky bir ara yeni formalistlerin ortaya çikmasiyla yalniz kaldi. Bir ara Burlink ve Mayakovsky'nin elestirilerinden sikayetçi oldu. 1912 Aralik'ta yayimlanan Futurist manifesto Kandinsky nin abstre motifleri ve rengi kullanim seklinin Rus Avan-Garde'in radikal yaklasimindan ne kadar ayri oldugunu ortaya koydu. K nin "Sanatta Tinsellik Hakkinda" adli teozofiyle ilgili yazisi onu Rus Avan-Garde taraftarlarindan ayiriyordu. Formalistler arasinda yalniz kaldi. Malevich sunlari yazdi. "Bu adamin büyük bir sanatçi oldugundan kuskum yok. Ne var ki Kandinsky nin artistik basarilari önemsizdir. Yaptiklari tinsel dünyanin sinirlari içinde kaldigi sürece belli bir izlenim birakir, fakat maddi dünyadan bahsetmeye basladiginda yaptiklari siradanlasmakla kalmaz bayagilasir ve alelade bir ressam seviyesine gelir." 1917 de bir generalin kizi olan Nina de Andreevsky ile evlendi. Münter'e mektubunda sunlari yaziyordu; "Eski rüyam saniyorum gerçek olmaya basladi. Biliyorsun büyük bir resim yapmayi düsledim. Bu dünyanin nese ve mutlulugunu resmetmeyi. Nese ve mutluluk dünyasinin renk ve form uyumunu hissediyorum. "Moskova I" s:56 yi kastediyordu kuskusuz. Bu döneme ait önemli bir yapit. Bilhassa çok verimli olmadigi bu döneme ait. Yapi "Small Pleasures" ün yapisina benzer. S:44 s:8 de "Colorful Life" (Renkli Hayat) adli erken dönem isinde Kandinsky yasamin her alanina parmak basiyor. Dinsel ve dünyasal ölüm ve ölümden sonraki yasam inançlari. Umutlu, pozitif konular bu dönemi kapsar. Ortadaki çift "Gorge Improvisation" daki s:55 çifti çagristirmaktadir. Naif, parlak renkleri ve çevresindeki aura dolayisiyla yükselmis gibidirler. Stilizasyona dogru gitmeye baslayan Kandinsky erken dönem islerine yakinlasmistir. Kontrast parlak renk armonisiyle birlikte yari tanimlayici cinli masallar sahneleri agirlik kazanir. Elemanlari teker teker geometrik formlara indirgeme egilimi gitgide artmis, belirginlesmisti. Bu gelisme Kandinsky nini kendi anlayisiyla netlesme, sadelesme denek oluyordu. Bir yandan da Moskova'da yükselmekte olan Konstruktif ve Suprematist Avan-Garde egilimler tesir ediyordu. Kandinsky 1918 den 20 ye kadar bir organizasyonda görev aldi. Güzel Sanatlar departmaninda sanat egitimi ve müze reformlariyla ilgilendi. 1919 ve 20 de 6 uzun makale yayimladi. Güzel Sanatlar Ansiklopedisi I. Cildini kaleme aldi. Fakat basilmadi. Sanat eserlerinin seçimi dagilimiyla ilgili görev yapti. Profesörlügü sirasinda en büyük ilgi alani olan "Rengin ve Formun Analizi" konulu bir dersi okul müfredatina koydu. Bu egitim faaliyetleri yanisira Moskova Artistik Kültür Enstitüsü Organizasyonu ve idaresinden sorumluydu. Enstitünün egitim müfredati resim ve müzik arasindaki iliskiyle renk ve formanalizlerine ait fikirlerine dayaniyordu. 1917-21 arasinda yükselen tepkilere karsin sanat dünyasinin sayili ismiydi. Bauhaus egitimleri de bu dönemi kapsar. 7 sergi açti. Birçok konferans düzenledi, makale yazdi. 1922 de sanata karsi bolsevik baskilar basladi. Ve sosyalist gerçegin kurulmasiyla bu baskilar son buldu. Kandinsky nin resimleri müzelerden kalkti. Sovyetler Birliginde artik resimleri sergilenmez oldu. Kandinsky nin geometrik resimleri çagdaslari konstruktiflerden yapisal farkliliklar gösterir. Su sözleri bu yargiyi dogruluyor. " Bir üçgenin bir yeri isaret eden açisi ile bir dairenin bulusmasi Mikelangelo'nun Ademin parmagi ile Tanrinin parmaginin bulusmasi kadar etkileyicidir." Düzlemde Nokta ve Çizgi - Bauhaus Dönemi (1922 - 1933) Kandinsky zor kosullardan dolayi Almanya'ya döndü. Walden'e biraktigi birçok resim çok ucuza satildi. Moskova'da oldugu gibi Berlin'de de önceleri yalniz kaldi. Marc ve Macke gibi bazi arkadaslari savasta ölmüstü. Bazilari ise Almanya'dan ayrilmisti. Paul Klee ve Lyonel Feininger ise Bauhaus'ta ögretmenlik yapiyordu. Berlin'deki o sirada sanat anlayisi Expresyonizm ve Dadaismdi. Bunlar abstraksiyona soguk bakan akimlardi. Moskova'da iken politika odakli sanattan özellikle uzak durmustu. 1922 baslarinda Berlin'de Rus sanatçi arkadaslariyla birlikte sergi açti. Bauhaus'in kurucusu Gropius'dan Weimar'daki Bauhaus Enstitüsüne hocalik teklifi geldi. Berlin'den ayrilmadan önce Berlin Sanat Gösterisi için 4 resim yapti. Bu resimler Moskova döneminin son izleridir. S:66 "Mural" (Duvar resmi) Bauhaus yeni tip bir sanat kolejiydi. Kurucusu Gropius 1919 da sunu yazdi: "Tüm görsel sanatlarin nihai hedefi konsrüksiyondur. Mimarlar, ressam ve heykeltraslar çok yüzeyli formun yapisinin bütünlügü kadar parçalarinin da nasil yapildigini yeniden ögrenmelidir." Gropius Weimar'daki Bauhaus egitimi için en modern ve en farkli sanatçilari çagirdi. Feininger, Johannes Itten,Gerhard Marcks,Lother Schreyer,Georg Muche, Osckar Schlemmer, paul Klee ve en son olarak 1922 Kandinsky ( Duvar resmi sinifi için) Daha da önemli olarak Klee'nin de ilgili oldugu form hakkinda bir kurs düzenlemesini istendi. Kandinsky nin eski ögretme arzusu ve eski teorilerini gelistirme istegi tekrar depresti. Bu durum Kandinsky'ye resimsel elemanlarin yogun olarak analizini yapmaya olanak sagladi. Daha sonra 1926 da bu incelemelerin "Düzlemdeki Nokta ve Çizgi"adiyla basildigini görüyoruz. Kandinsky Bauhaus derslerine yogunlasti. Bu arada Gestald psikolojisinden beslenerek ortaya çikan yeni buluslari oldu. Sari ve Mavi kontrastini vurgularken Goethe'den bir prensip edindi. Ve bunu teozofik okült bilgileriyle gelistirdi. Kandinsky ye göre ikinci kontrast siyah ve beyazdi. Üçüncü yesil ve kirmizi. Alisilagelen renk siniflandirmasinin yanisira 4 ana tonlama ile yeniden sinifladi. Sicak-soguk ve koyu- açik. Sari-kirmizi-mavi üçlemesini inceledi. Duvar resmi çalismalarinda boyave boya ara maddeleri üzerine çalisti. Kullanilan temel renk skalasindan baska s:70 Itten ögretisine göre (Eugen Batz çarki) hazirlik kursunda anlatiyordu. Formla ilgili dersleri temelinden yeniydi. Tek tek elemanlarin (nokta çizgi düzlem) gibi analiziyle basliyor ve birbiriyle olan iliskilerini sorguluyordu. Baskilarin etkisiyle düz çizgiler egri çizgilere dönüsüyordu. O sirada Bauhaus Enstitüsünde Gestalt psikologlarinin arastirma konusu da buna paralel bir tezdi. Kandinsky son bölümde renk ve formun siniflandirilmasi ve bunlarin lineer elemanlarla iliskilerine deginmistir. Buluslarinin sistematik ve çözümleyici islevini kanitlamaya çalisti. Renklerle formlarin birbirine denkligini "Sanatta ruhsalliga Dair" yazisinda anlatir. Kaynagi ise sembolistlerin yapisal olmayan (unconstuctive) mistik teorileridir. "Analitik çizim" dersi daha çok bilinen ölü doga çizimleri yerine soyutlanmis çizgisel kompozisyonlar içeriyordu. Kandinsky, ögrencilerine, görsel sanatin temel prensiplerini benimsemeden yaratici olunamayacagini çok net ve kesin anlatiyordu. Sakin dönemi Moskova'da S: 92-3 Red Spot II ile baslar. Tamamen konstrüktif bu resimler analitik dersleri ve Bauhaus programinin tutucu çizgisinin tesirleriyle meydana geldi. Bununyanisira Bauhaus, konstrüktivistlerin ve supramatistlerin yükselen etkileriyle (1923-25) evrensel geometrik dilin tesiri altina girdi. Itten'in ögrencisi Laszlo-Moholy-Nagy hazirlik dersini konstrüktif görsel form dersine dönüstürdü. Kandinsky tekil geometrik elemanlari giderek daha çok kullanmaya basladi. Münich ve Moskova resimlerinin siddetli renkleri, yerini serin uyumsuz keyfi rengin kullanimina birakti. Mükemmel form sembolü olarak daire ayni zamanda kozmik evrenselligi tarif ediyordu ve bu dönem çalismalarinin odak noktasiydi. Weimar döneminin bas yapiti Kompozisyon 8 büyük ebatli bir çalismadir. Geometrik söylem daire yarim daire açi düz ve egri çizgiler gibi birkaç elemanla sinirlandirilmistir. Baskin karakterdeki daire sol üstte diger renkli daireler ona odak merkezli çevresinde dönüyorlar. Satranç tahtasini andiran kafesli düzenlemeler dairelere ve yarim dairelere engel olmadan veya engel olarak onlarin serbest uçuslarini kesiyorlar. Resmi daha öncekilerden ayiran en büyük fark kararsiz ve ayarsiz dengedir. Daha önceki isi renk ve formun temel meselesi üzerine kurulmusken; daha sonraki entelektüel bir çalismadir. Bu yüzden gerilimden yoksundur. 4 adet renkli litograf, 4 ahsap baski 4 etching (asitle madeni levhayi asindirarak yapilan baski teknigi). Rengi sari mavi ve kirmizi olarak üç ana renge indirip formun yeni elemanlari ve kombinasyonlari ile ugrasti. Bölümlü çizgiler satranç tahtasi daire ve köseli formlar Small World III s: 67 Münich resimlerinin bir tekraridir. Kandinsky yeni resim tekniklerini Bauhaus'da tasarladi. Bu ders amaçli resmi isleri yanisira bazi özel ve çok daha içten samimi resimler üretti. Esine yaptigi resim "Küçük Kirmizi Rüya" s:74 buna örnek olabilir. Bu samimi resimler daha çok yasamin içinden esinlenilmis ortaya çikmis resimlerdir. Küçük kirmizi rüya sicak kahve tonlardan olusur. Elemanlar belli belirsiz tanimlayici çagrisimlardir. Derslerine ek olarak konferanslar vermeye sergiler düzenlemeye basladi. Sonunda bu faaliyetler onu Feininge, Klee ve Jawlensky'le birlikte Amerika'ya kadar götürdü. Bauhaus'un birinci bölümü 1925 te sona erdi. Sag kanattan partilerin saldirilari da bunda etkili oldu. Ikinci safha Dessan'da daha uygun kosullarda basladi. Ustalarin kendi atölyelerini açmalari için ve derslikler için mali fonlar olusturulmustu. Klee ve Kandinsky aileleri birbirine kapi komsu yasadilar. Sanatlarini daha etkin sürdürmek için ikisi de Gropius'dan ücretsiz resim kurslari açmasini talep ettiler. Bu döneme ait önemli yapiti "In Blue" s:75 "Yellow- Red- Blue" (Sari -Kirmizi-Mavi) ebat ve anlam bakimindan "The Great Compositions" (büyük kompozisyonlar) a ulasmistir. Sol tarafi isikli ve parlak lineer ve grafik özellikte, sag taraf daha koyu ve sanatsal fikirlerle yogundur. Koyu mavi daire ve egri siyah çizgi gibi. 'dünyasal sari' katiligi sertligi ifade ederken 'göksel mavi' sag köseden uzaklasiyor gibi. Bu renk düzenlemeleri ve formlarla anlatilan zitlik Kandinsky nin daha önceki dönemlerde yaptigi silahsörle ejderhayi hatirlatir. Ki burada tekrar ortaya çikmaktadir. Bu resim Kandinsky nin yeni yaklasimi olan serin 'sakin romantizm'i durgun duygululuk ifade etmektedir. Konstruktif kompozisyonlarinda sikça kullandigi daireyi romantizm olarak niteleyebilirim, gelmekte olan romantizm gerçekten derin, güzel, anlamli ve sevinç doludur. o ucunda bir alevle yanan buz parçasidir. (Daire) Eger insanlar sadece buzu algiliyorsa ve alevi algiliyamiyorsa bu tamamen onlarin eksigidir. Bauhaus bazi finansal yapi farkliligi geçirdi. Bauhaus GmbH (limited Sirket) oldu ve bazi sirketlerle birlesti. Mobilya lamba baski isleri gibi sektörlere açildi. Endüstriyel üretime yöneldi. Bauhaus duvar kagitlari ile en büyük basarisi ise daha sonra gelir. "Storeys" s: 64 (Katlar) bir binanin insasinda farkli abstre birimlerin her kati doldurusunun karika bir anlatimidir. Klee'nin isini hatirlatir. Belki de bu "katlar" Bauhaus konstrüksiyon programina ironik bir göndermedir. Yasam alanlarinin fonksiyonel yapilanmasi küçüldü, birbirinin ayni üniteler haline döndü. Bunlar endüstriyel üretim metotlarina göre insa edildiler. Bauhaus'daki son yillarinda Kandinsky resimleri neseli nikbin gibi görünse de bu yillar pek öyle degildi. 1928-30 yillari arasinda okulda Meyer yanlisi politik ögrenci hareketleri basladi. Bauhaus'ta bir süredir ressamlar arasinda büyümekte olan estetik anlayis fakliliklari artik açik savas haline dönmüstü. Meyer estetizme karsiydi. Herseyde Bauhaus modasi Bauhaus stili diye tutturuyordu. Ona göre Bauhaus form ve yapinin en yüksek okuluydu. Ögrenciler kamplasti. Kandinsky ve Klee kendilerini dünya gerçeklerinden uzak, hayal alemi resimlerinden dolayi siddetli saldirilarin karsisinda buldular. Sonunda Meyer isten atildi. Bauhaus yöneticiligi yerine 1930 da mimar Rohe atandi. Mies Van der Rohe, okulun ideolojileri ile titizlikle ugrasti. Sonuçta Bauhaus Gropius veya Kandinsky ile Klee'nin amaçlariyla hiçbir ilgisi olmayan, tamamen mimari bir okul kimligine büründü. Klee zaten Düsseldorf Akademiden bir teklif almisti. Kandinsky giderek ögretme aktivitelerinden uzaklasti. 1931 de Naziler Bauhaus karsiti kötü niyetli yogun kampanya baslattilar. 1933 de okul Gestapo tarafindan denetime alindi ve geçici olarak kapatildi. Personel dagildi. Bir çok ögretim görevlisi ve ögrenci ABD'ye göç etti. Orada Bauhaus egitimini yaydilar. Bunlardan biri Gropius 1937 de Harward Üniversitesinde ise basladi. Bauhaus ögrencilerinden Marcel Brener egitmen oldu. Laszlo Moholy Nagy yeni bauhaus Sikago'yu kurdu. Kandinsky ve karisi Paris'e geçebildiler. Bauhaus'tan sonra Paris'te çalismaya basladi. Kendi yumusak mistik yani hala yasiyordu. Sürrealizme yakinlasan sembolik resim dili sert kaliplari, yapilasmis kavramlari kirdi. Biyomorfik Abstraksiyon: (1934-1944) Paris'te o dönemde sanatsal egilimler kübizm ve empresyonizmdi. Kandinsky umdugu ilgiyi pek bulamadi. Paris okulu Fransiz hocalar aliyordu ve abstre sanata pek ilgi duyulmuyordu. Mondrian, Jean Arp ve Georges Vantongerloo gibi sanatçilar geometrik çalismalar yapiyordu. Eski dostlarindan çok azi kalmisti. Bunlardan biri Delaunay'di. Delaunay'in yeni serisi "Sonsuz ritmler" renge duydugu özel meraktan dolayi Kandinsky nin ilgisini çekti. Yenilerden Miro, Jean Arp ve Alberto Magnelli'yi begeniyordu. Düzenli olarak onlarin açilislarina gitti. Fakat bu sanatçilarin dini tutuculuklari (puritanizm) yüzünden bilhassa Mondrian tarafindan dislandi. Küçük bir apartman katini stüdyo olarak kullanmaya ve ayni zamanda burada yasamaya basladi. Burada bu mütevazi sartlarda kendine has görsel anlatim metodunu gelistirdi ve en son haline getirdi. Son dönem resminde en belirgin degisim rengin kullanimiydi. En ince nüanslarla renk oyunlari. S:81 "Gentle Ascent" (Nazik Yükselis) Ana ve ara renklerin kuramsal teorileri üstüne kurulu Bauhaus günlerini geride birakti. Daha önce sanat dünyasinda görülmemis renk kombinasyonlari kullanmaya basladi. Çogu zarif gümüs islemesi etkisi yapiyordu. Çok renkliligiyle Slav folk sanatini hatirlatiyordu. Hafif konmus renkler çogu zaman transparan optik parlaklik verir. Yeni tekniginde boyayla kumu karistirmaktadir. Rengi kullanma sekli ilk dönem cinli masal resimlerini hatirlatir. Bilinen kontrast renkleri çok seyrek kullanir. Parlak, farkli , alisilmadik renkler kullandi bu yeni karmasik renk kullanma teknigi yetmez gibi bir de yeni form eriyisleri icat etti. Bunlar önceki geometrik sekillerin inanilmaz çesitlilikteki biomorfik türevleriydi. Eflatun adli resimde büyük sekil derin sularda yasayan medusalari (denizanasi) hatirlatir. Kompozisyon 9 da s:82 da da oldugu gibi diger sekiller sudaki mikroskobik organizmalari andiriyor. s:78 Mavi Gök sayisiz renkli form ve sekiller gök mavisi fonda yüzmektedir. Sanki mikroskop altindan bilinmeyen dünyaya bakistir. Danimarka'da Konkretion adli bir magazinde 1935 Kandinsky içsel görüsle ve sezgisel olarak fark edilen ruhun titresimleri kavramini ortaya atti. "Her seyde bulunan bu gizli ruhun teleskopla veya mikroskopla görülmesine ben içsel görüs diyorum. Bu görüs distaki sert kabugu delerek içeri girer. Seylerin dissal formlari yerine içtekileri algilamamizi ve tüm duyularimizla içsel nabiz atislarini farketmemizi saglar. " Bauhaus derslerinde zaten sanat, doga ve teknoloji arasindaki benzerliklere dikkat çekmisti. Fakat Paris'e gelinceye kadar bu iç görüsleri kendi çalismalarina aksettirmemisti. Formu yeniden sekillendiren kaynak çok çesitli yerlerden ilham veriyordu. Küçük deniz yaratiklari, mikroorganizmalar, zoolojik prototipler embriyolojik formlar 1934-40 arasindaki dönem resimlerine kaynak oldu. Ilham kaynaklarina yakin ressam arkadaslarinin resimleri de eklendi. Ansiklopediler Ernst Haeckel'in 'Dogadaki Sanatsal Sekiller' adli biyoloji ile ilgili eseri Karl Blossfeldt'in ünlü 'Dogadaki Prototipler' adli fotograf kolleksiyonu gibi eserler de ilham kaynaklarina eklendi. Kandinsky'nin Miro, Jean Arp, Magnelli gibi sanatçilarla kiyaslandigi için rahatsiz olmasina ragmen aralarinda yine de kaçinilmaz olarak bir etkilesim söz konusudur ve karsilikli bir dayanisma oldugu kabul edilmelidir. Jean Arp 1930 da zaten heykelde biomorfik formlar tanitmisti. Miro da abstre formlardan meydana gelen sembolik tariflerle ugrasiyordu. Steno sembolleri ünlem isareti virgül Klee'den geliyordu. Kandinsky nin bu dönem resimleri ince romantizmden veya eski çaglarin bilgeliginden süzülüp çikmadi. Aksine sanki uzaktaki günesin göldeki protoplazmaya hayat vermesi gibi kaynasarak olusan ilksel hayatin dogusu gibiydi. S:87 Colorful Ensemble (Renkli Topluluk) Savas yillarinda Kandinsky çalismalarini daha küçük boyutlu tuttu. Paris'te sanat dünyasinda yalniz kalmisti. Bir dergide sanat hakkinda yazilar yaziyordu. Geometrik sekilli isler yapan bir grup sanatçi sürrealizme karsi durmak istedi. Andre Breton ile tanisti. 1933 de Jean Arp tarafindan sürrealistlerin lideri diye nitelendi.. Hatta bir dönem sürrealistlerle birlikte anilmistir. Bunlar arasinda daha abstre sanatçilar var. Miro Arp Andre Masson gibi. Kandinsky kendisi ile sürrealistler arasindaki görüs farkliligini da hiçbir zaman kaybetmedi. Sürrealistler suursuz olarak (unconcious) psikanalitik açiklamali suuraltini çalistiran metotlarla çalisirken Kandinsky nin içsel gerçegi onu iç sesini dinlemeye yani sezgilerine götürüyordu. Erken yillardan beri sanatsal yaraticiliginin itici gücü bu içses olmustur. Sezgisel çalisma anlayisi olmustur. Breton'un tanitimci anlatimlari tercih etmesi baskin geldi ve ilk sürrealist grubun dagilmasina neden oldu. Abstre sürrealizmden Kandinsky nin kendini soyutlamasi ve ayni zamanda kati geometrik stile soguk bakan sanatçilardan ayirmasi için yazilarinda israrla konkre sanat (maddi, kati,geometrik) düsüncelerini yaziyordu. Theo Van Doesburg 1930 da bunu dile getirmisti. Ancak Kandinsky kendi amaci için simdi yeniden tanimliyordu. "Abstre sanat yeni bir dünya kurar, ki yüzeyden bakildiginda gerçekle hiçbir ilgisi yoktur. Derinlestikçe evrensel kurallara uygun düser. O halde yeni sanat dünyasi dogal dünyayla (juxtapsed) yanyanadir. Bu sanat dünyasi o yüzden tamamen gerçek tamamen konkredir.. ve o yüzden abstre sanat yerine konkre sanat söyleminde israr ediyorum." Kandinsky kendini bir kere daha yeni uluslar arasi sanat sahnesinde lider bir kimlik olarak kabul ettirebilirdi. Petit Palace'ta düzenlenen yillik çagdas sanatçilar sergisinin tek tarafli bakis açisi sürrealist ve abstre sanatçilar arasinda giderek bir tatminsizlik yaratmisti. Bu durum karsisinda Kandinsky kuvvetli bir polemik yaratti. Bu yüzden arkadasi Kuratör Andre Dezarrois Jea de Paume'de alternatif bir sergi hazirladi. (30 Temmuz - 31 Ekim 1937 de) Sergide Cubist ve sürrealist ressamlarin isleri çogunluktaydi. Kandinsky ve dava arkadaslari sergiden uzun vadede bir basari bekliyorlardi. Kandinsky bilhassa kendi isinin kübizmden türedigini ortaya sürenlere karsi kendini her zamankinden fazla savunmaliydi Dezarrios'ya birçok mektupta yazdi. Çesitli sanat dergilerinde kübizm ve abstre sanatin beraberce ortaya çikisinin altini çizerek yaziyordu. "Benim kaynaklarim Cezanne resmidir. Öte yandan geç Fauvizm bilhassa da Matisse isidir." Aslinda Kandinsky Italyan Futuristlerin hayraniydi ve Enrico Pranpolini'nin Jau de Paume'de sergi açmasini tavsiye etmisti. Filippo Tommaso Marinetti'nin fasist ideolojisi onu enterese etmiyordu. Fakat futuristler bu ideolojinin etkisi altinda kaldilar. Sosyal olaylardan çekilip kendini sanatina vermesine ragmen Kandinsky kisa zamanda gene kendini politik olaylarin içinde buldu. Berlin'den eski bir arkadasi resimlerinin Alman müzelerinden kaldirildigini haber verdi. 1937 nin Kandinsky si modern sanatin dejenere sanatçisi ilan edildi. Savas yillari, resimlerine bazi kisitlamalar getirmisti. Kandinsky disari gitmeyi hatta Paris'ten ayrilmayi kabul etmedi. Yakin arkadaslarinin davetlerine ragmen Nevilly'de kaldi. Jeanne Bucher ona destek oldu. ( Kandinsky islerini 3 kez sergileyen bir galerici hatta bu sergilerden biri Alman isgali sirasinda 1942 nin güç kosullarinda yapilmistir.) Geç dönem isleri ne netlik duygusunu göstermek anlaminda ne de eski zaman bilgeligini anlatmak yolundaki çabalardir. Geç dönem isleri "yumusatilmis" (softened) geometrik formlar ve biomorfik türevler olup donuk, titrek renklerle tek renkli yüzeylerde hayatiyet kazanacaktir. S:89 "Around the Circle" (Dairenin çevresinde) Siyah gölde siyahla kusatilmis renklerde acaip sekiller parildamaktadir. Tipki gece isiklariyla parlayan Moskova kubbeleri gibi. Kirmizi merkez etrafindaki kompozisyon fantastik büyüleyen müzikalimsi (quasi-musical) bir etkiye sahiptir sanki Kandinsky Stravinsky'ye rengin tonlariyla karsilik vermek istemistir. Damar sertligi rahatsizligindan dolayi kismen menedilmesine ragmen 13 Aralik 1944 ölüm tarihine kadar Kandinsky küçük ebatlarda kartona resim yapmaya devam etti. Son resmi s:90 "Tempered Elan"(Tempered bir seyin aslini degistirmek için karistirilan sey- inceltici-) "Yumusatilmis Hamle" Yumusatilmis paleti bir yana, savas yillari resimlerindeki gibi bazi iç ve dis tehlikeleri gösterir. Kandinsky iç dünyasindan her zaman emin oldu. O vizüel dünyanin içinde abstraksiyondan amaç bir sonuca ulasmak degil ifadenin yeni halinin baslangici olmaktir. Ya da Abstaksiyon vizüel dünyanin içinden bir sonuç olarak çikmayip ifade etmenin en yeni hali olmaktadir. Kandinsky nin özgün expresif renkçiligi duygusal yaradilis mitosundan dogar. Bazi konsrtruktivist ve konkretistler onun isi için birkaç ana formdan düzlem geometrisi dogar diyerek Kandinsky yi sig bir platforma indirgemek istemislerdi. Halbuki onun anlattigi kaoslardan yeni hayatlar dogar dir. Kandinsky aslinda modern sanatin en önemli tarafina el atmisti. Ve her seyin ötesinde resimde komple yeni bir anlayis sundu. Bizlere miras biraktigi üslup çesitliligi, devrinde husumet ve düsmanlikla karsilanmisti. O madde içinde ve maddeyle anlatilan fakat tanimlanamayan bir sanat modeli yaratti. Bir çok sanatçi ve sanatsal egilimler bu modelden dallanmistir. Fakat Kandinsky nin fikirlerinin ve teorilerinin kaynaklari henüz tükenmedi.